Conservation issues related to Egyptian faience: a closer look at damaged shabti from the Dutch National Museum of Antiquities
TitelConservation issues related to Egyptian faience: a closer look at damaged shabti from the Dutch National Museum of Antiquities
Verantwoordelijkheids-vermeldingCorinna de Regt
Verantwoordelijke(n)
Corporatieve auteur
Plaats van uitgave[S.I
Uitgevers.n.]
Jaar van uitgave2017
Pagina's95 pagina's
Illustratiesillustraties
MateriaalDigitale publicatie ; Scripties
SamenvattingTwee shabti (funeraire beeldjes) van Egyptisch faience werden in 2013 opgesteld in een tentoonstelling over mummiekisten in het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) in Leiden. Nog geen jaar na afloop van de tentoonstelling, werd opgemerkt dat er breuken en barsten in het glazuur waren ontstaan, terwijl andere faience shabti uit dezelfde vitrine onaangetast leken te zijn. Wel werden in het depot nog meer shabti met verschillende vormen van schade aangetroffen. Om deze objecten zo goed mogelijk te kunnen behouden voor de toekomst, was het van belang dat meer inzicht verkregen zou worden in het verband tussen de kwetsbaarheid en de huidige conditie van het materiaal. De kwetsbaarheid van faience is gerelateerd aan productiematerialen en –technieken, waaronder drie verschillende
glazuurmethoden. Het doel van dit onderzoek is dan ook geweest om meer inzicht te krijgen in verbanden tussen de productietechnieken van de shabti en de conditie waarin de objecten zich bevonden, wat zou kunnen bijdragen aan kennis over gevoeligheid voor degradatie.
Omdat breuken en barsten in de twee tentoongestelde objecten doen denken aan schade door het uitkristalliseren van oplosbare zouten, werd verwacht dat dit onderzoek eveneens de aanwezigheid van zouten zou bevestigen. Zouten vormen een cruciale component in de productie van faience, wat gevormd wordt uit een pasta van silica, kalk, metaaloxiden en water. Daarnaast zouden ook bodemprocessen, vroegere conserveringsmethoden, uitgassende vitrinekasten en andere aspecten een rol kunnen hebben gespeeld in de aanwezigheid van zouten in het materiaal. Na het testen van samples op chloriden, sulfaten en nitraten en onderzoek van vijf verschillende samples met behulp van Scanning Electron Microscopy/Energy Dispersive X-ray Spectroscopy (SEM-EDX), werden echter geen onverwachte zouten aan het licht gebracht. De SEM-EDX-analyse leverde daarentegen bruikbare informatie op voor het onderscheiden van de verschillende glazuurmethoden, waardoor meer inzicht verkregen kon worden in verschillende productietechnieken. Hierbij werd gelet op de dikte van de glazuurlaag, de herkenbaarheid van de tussenlaag, aan- of
afwezigheid van glasachtig materiaal in de kern en de verspreiding van koperoxiden in de
microstructuur van faience. De resultaten van het onderzoek suggereren het gebruik van de ‘applicatie methode’, of
‘cementatie methode’, met weinig tot geen glasvorming in de kern. Dit heeft geleid tot fragiel kernmateriaal, dat voornamelijk bij elkaar gehouden wordt door een relatief dikke glazuurlaag. Barsten in het glazuur, vermoedelijk reeds ontstaan tijdens het productieproces, hebben deze fragiele kern toegankelijk gemaakt voor invloeden van buitenaf en daarmee waarschijnlijk nog gevoeliger voor degradatie. Andere objecten die werden aangetroffen in het depot, vertonen juist een vrij massieve kern met een relatief dunne, kwetsbare glazuurlaag. Verschillen in productiemethoden lijken wel een rol te hebben gespeeld bij verschillen in kwetsbaarheid. De opgedane kennis over de aan het productieproces gerelateerde schade aan de shabti kan van nut zijn voor restauratoren en conservatoren die te maken hebben met het conserveren en behandelen van faience objecten.
glazuurmethoden. Het doel van dit onderzoek is dan ook geweest om meer inzicht te krijgen in verbanden tussen de productietechnieken van de shabti en de conditie waarin de objecten zich bevonden, wat zou kunnen bijdragen aan kennis over gevoeligheid voor degradatie.
Omdat breuken en barsten in de twee tentoongestelde objecten doen denken aan schade door het uitkristalliseren van oplosbare zouten, werd verwacht dat dit onderzoek eveneens de aanwezigheid van zouten zou bevestigen. Zouten vormen een cruciale component in de productie van faience, wat gevormd wordt uit een pasta van silica, kalk, metaaloxiden en water. Daarnaast zouden ook bodemprocessen, vroegere conserveringsmethoden, uitgassende vitrinekasten en andere aspecten een rol kunnen hebben gespeeld in de aanwezigheid van zouten in het materiaal. Na het testen van samples op chloriden, sulfaten en nitraten en onderzoek van vijf verschillende samples met behulp van Scanning Electron Microscopy/Energy Dispersive X-ray Spectroscopy (SEM-EDX), werden echter geen onverwachte zouten aan het licht gebracht. De SEM-EDX-analyse leverde daarentegen bruikbare informatie op voor het onderscheiden van de verschillende glazuurmethoden, waardoor meer inzicht verkregen kon worden in verschillende productietechnieken. Hierbij werd gelet op de dikte van de glazuurlaag, de herkenbaarheid van de tussenlaag, aan- of
afwezigheid van glasachtig materiaal in de kern en de verspreiding van koperoxiden in de
microstructuur van faience. De resultaten van het onderzoek suggereren het gebruik van de ‘applicatie methode’, of
‘cementatie methode’, met weinig tot geen glasvorming in de kern. Dit heeft geleid tot fragiel kernmateriaal, dat voornamelijk bij elkaar gehouden wordt door een relatief dikke glazuurlaag. Barsten in het glazuur, vermoedelijk reeds ontstaan tijdens het productieproces, hebben deze fragiele kern toegankelijk gemaakt voor invloeden van buitenaf en daarmee waarschijnlijk nog gevoeliger voor degradatie. Andere objecten die werden aangetroffen in het depot, vertonen juist een vrij massieve kern met een relatief dunne, kwetsbare glazuurlaag. Verschillen in productiemethoden lijken wel een rol te hebben gespeeld bij verschillen in kwetsbaarheid. De opgedane kennis over de aan het productieproces gerelateerde schade aan de shabti kan van nut zijn voor restauratoren en conservatoren die te maken hebben met het conserveren en behandelen van faience objecten.
AnnotatieMet samenvatting in het Nederlands ; With summary in English
Met literatuuropgave.- Alleen digitaal beschikbaar
Afstudeerscriptie Master Conservering en Restauratie van Cultureel Erfgoed, specialisatie glas, keramiek en steen, Universiteit van Amsterdam, 2017
Met literatuuropgave.- Alleen digitaal beschikbaar
Afstudeerscriptie Master Conservering en Restauratie van Cultureel Erfgoed, specialisatie glas, keramiek en steen, Universiteit van Amsterdam, 2017
TrefwoordenUvA Scripties, faience, glazuur, geglazuurd aardewerk, grafbeeld